سيد محمد حسن مرعشى شوشترى

55

ديدگاه هاى نو در حقوق كيفرى اسلام ( فارسى )

توجه شارع نسبت به اين امور از نصوص شريعت استفاده مىشود مانند آيات شريفه : « ما يُرِيدُ اللَّهُ لِيَجْعَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ حَرَجٍ . » « 1 » « وَ ما جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِي الدِّينِ مِنْ حَرَجٍ . » « 2 » « يُرِيدُ اللَّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَ لا يُرِيدُ بِكُمُ الْعُسْرَ . » « 3 » 3 - 4 - تحسينات يا اخلاقيات تحسينات و يا اخلاقيات امورى هستند كه نه در حد ضرورت مىباشند و نه در حد نيازهاى غير ضرورى و در تعريف آنها مىگويند : « و هى التى تجعل لا حوال الناس تجرى على مقتضى الآداب العاليه و الخلق القويم . » سپس براى اين سه قسم از مصالح از حيث اهميت يك سلسله مراتب طولى قائل هستند و بر اين اساس ضروريات را بر غير ضروريات مقدم مىدارند و غير ضروريات را بر تحسينات و يك سلسله اصول و قواعد كلى بر اساس مصالح ضرورى و غير ضرورى و تحسينى مترتب مىگرداند . با توضيحاتى كه دربارهء مصالح مرسله داده شد ، معلوم مىگردد كه مقصود طرفداران عمل به مصالح مرسله عمل به مصالحى است كه با اصول كلى اسلام هماهنگ باشند ، مانند ضرورتها و يا امور حرجى و يا تحسينات . و در اين امور به نظر مىرسد هيچ‌گونه اختلافى بين مذاهب وجود نداشته باشد . زيرا ، در هيچ‌كدام از مذاهب مسأله ضرورت و عسر و حرج و يا تحسينات ناديده گرفته نشده و هيچ‌كدام از مذاهب نيز نگفته‌اند ، موضوعات ضرورى و حرجى و تحسينى بايد از طرف شارع تعيين گردند . اگر منكرين مصالح مرسله مىخواهند بگويند در هر موضوعى از موضوعات لازم است ، شارع نص خاصى داشته باشد و تصريح به اعتبار مصلحت در آن موضوع نمايد و اصول كلى اسلامى كافى در عمل به آنها نيست ، كاملًا معنى نابجا است . اگر مىخواهند بگويند ، مصالحى كه موافق و هماهنگ با اصول كلى اسلام نيستند ، اعتبارى ندارند بايد گفت اين امر محل نزاع و اختلاف نمىباشد . زيرا ، هيچ‌كس چنين مصالحى را كه هماهنگ با اصول كلى اسلام نمىباشند ، نمىپذيرد . اگر مىخواهند بگويند مصالحى كه نه موافق و نه مغاير با موازين شرعى هستند ( كه از ضروريات و حاجيات و تحسينات خارج هستند ) اعتبارى ندارند ، بايد گفت چنين مصالحى وجود خارجى ندارد .

--> ( 1 ) سورهء مائده ، آيه 6 . ( 2 ) سورهء حج ، آيه 78 . ( 3 ) سورهء بقره ، آيه 185 .